AlbertBootesaz

پایان جنگ با ایران اهمیت دارد. Articles

Nov 14, 2026

آتش‌بسی که بر پایه شرایطی به سود تهران شکل بگیرد، زمینه را برای درگیری بعدی فراهم می‌کند.

دیوید اچ. پترائوس

گردآوری و ترجمه: آلبرت بوته ساز
نوامبر ۲۰۲۶، 

همه می‌خواهند جنگ با ایران پایان یابد. من هم همین را می‌خواهم. اما چگونگی پایان آن اهمیت دارد. توافقی که به ایران اجازه دهد درآمد و تجارت دریایی خود را احیا کند، همچنان کشتیرانی در تنگه هرمز را تهدید کند، برنامه هسته‌ای‌اش را از نو بسازد و اورانیوم با غنای بالای خود را نگه دارد، در راستای منافع آمریکا و متحدانش نخواهد بود. چنین توافقی شرایط را برای بحران بعدی فراهم می‌کند.

آمریکا سه هدف اساسی دارد: بازگرداندن آزادی کشتیرانی در خلیج فارس و تنگه هرمز؛ تعیین تکلیف نزدیک به هزار پوند اورانیوم غنی‌شده ایران با غنای ۶۰ درصد و خنثی‌سازی آن؛ و اعمال محدودیت‌های قابل اجرا بر غنی‌سازی اورانیوم. هیچ‌یک از این اهداف به تغییر حکومت، اشغال یا جنگی بی‌پایان نیاز ندارد. این‌ها حداقل الزامات یک توافق پایدارند.

آزادی کشتیرانی نمی‌تواند به معنای اجازه موقت تهران به کشورهای مورد نظرش، مسیرهایی که ایران هر زمان بخواهد ببندد، یا توقف حملات در ازای امتیازگیری باشد. کشتی‌های تجاری باید بتوانند بدون حمله، آزار و اذیت یا محدودیت‌های خودسرانه ایران از آب‌های بین‌المللی عبور کنند. معیار این است که آیا کشتی‌ها به‌طور عادی رفت‌وآمد می‌کنند، شرکت‌های بیمه سفرهای دریایی را پوشش می‌دهند و محموله‌های انرژی با اطمینان به بازارهای جهانی می‌رسند یا نه.

مسئله هسته‌ای نیز به همان اندازه اهمیت دارد. پیش از آن‌که بازرسان در ژوئن ۲۰۲۵ دسترسی خود را از دست بدهند، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برآورد کرده بود که ایران ۴۴۰٫۹ کیلوگرم، معادل ۹۷۲ پوند، اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار دارد. این میزان از غنای حدود ۹۰ درصدی که معمولاً «درجه تسلیحاتی» خوانده می‌شود پایین‌تر است، اما همچنان اورانیومی با غنای بالاست. این مواد را می‌توان بدون غنی‌سازی بیشتر در ساخت یک وسیله هسته‌ای ابتدایی به کار برد؛ یا بسیار سریع‌تر از سوخت معمول نیروگاه‌ها، آن را تا سطح تسلیحاتی غنی کرد. آژانس از آن زمان دیگر از محل و وضعیت این ذخیره اطلاع دقیقی ندارد.

بنابراین، هر توافقی باید ایران را ملزم کند که موجودی خود را به‌طور کامل اعلام کند و بازرسی‌ها را از سر بگیرد؛ سپس این مواد به‌صورت قابل راستی‌آزمایی خارج یا صادر شوند، یا غنای آن‌ها کاهش یابد. توافق همچنین باید غنی‌سازی را به سطح مورد نیاز برای مصارف غیرنظامی محدود کند، میزان ذخایر و شمار سانتریفیوژهای پیشرفته را کاهش دهد و نظارت پیوسته و دسترسی سریع به مکان‌های مشکوک را تضمین کند. هدف نباید فقط تعیین تکلیف مواد موجود باشد، بلکه باید مانع از آن شود که ایران به‌سرعت همان تهدید هسته‌ای را دوباره ایجاد کند؛ تهدیدی که می‌تواند بازگشت به درگیری را ناگزیر سازد.

آمریکا همچنان اهرم فشار قابل‌توجهی در اختیار دارد. پیش از آغاز محاصره در میانه آوریل، ایران روزانه ۱٫۵ تا ۲ میلیون بشکه نفت صادر می‌کرد. این صادرات ارز خارجی لازم را برای حفظ حکومت، بازسازی توان نظامی، حمایت از نیروهای نیابتی و ترمیم زیرساخت‌ها فراهم می‌کرد. محاصره این صادرات را به‌شدت کاهش داده و تجارت دریایی ایران را محدود کرده است. این فشار باید تا زمانی ادامه یابد که تهران توافقی قابل راستی‌آزمایی را بپذیرد.

اما اگر جنگ هم‌زمان مانع عرضه انرژی کشورهای دوست در خلیج فارس به بازار شود، فشار بر ایران پایدار نخواهد ماند. قیمت‌های بالا به مصرف‌کنندگان آمریکایی و متحدان آمریکا آسیب می‌زند، درآمد دیگر صادرکنندگان متخاصم را افزایش می‌دهد و مهلت سیاسی واشنگتن را کوتاه‌تر می‌کند. بنابراین، راهبرد باید آگاهانه نامتقارن باشد: نفت و تجارت دریایی ایران را در محاصره نگه دارد و هم‌زمان به دیگر کشورهای خلیج فارس کمک کند تا بیشترین میزان ممکن انرژی را از راه تنگه و مسیرهای جایگزین به بازار برسانند.

فرماندهی مرکزی آمریکا باید تلاش‌های خود را برای حفاظت از کشتیرانی و زیرساخت‌های انرژی، پاک‌سازی مین‌ها و بازگرداندن اطمینان شرکت‌های بیمه تشدید کند. در همین حال، شرکای خلیج فارس باید تعمیرات را سرعت دهند، ظرفیت ذخیره‌سازی و انتقال محموله از کشتی به کشتی را گسترش دهند و از خطوط لوله به فجیره در امارات متحده عربی و ینبع در عربستان سعودی حداکثر استفاده را ببرند. تمرکز نیز باید فراتر از نفت خام، گاز طبیعی مایع‌شده و سوخت‌های پالایش‌شده را دربر بگیرد. تا ماه اکتبر، صادرات نفت خام و میعانات گازی خلیج فارس به حدود ۸۶ درصد سطح پیش از جنگ بازگشته بود؛ اما صادرات فرآورده‌های پالایش‌شده اندکی بیش از نیمی از میزان معمول بود و محموله‌های گاز طبیعی مایع‌شده همچنان به‌شدت پایین مانده بود. مصرف‌کنندگان انرژی را نه در قالب بشکه‌های نفت خام، بلکه از طریق قیمت بنزین، گازوئیل، برق، گرمایش، حمل‌ونقل و کالاهای تولیدی احساس می‌کنند. واشنگتن همچنین باید فشار بر تراکنش‌های مالی ایران، ناوگان سایه‌ای که نفت این کشور را حمل کرده و تجارت زمینیِ پشتیبان حکومت را افزایش دهد.

همان‌طور که پیش‌تر نوشته‌ام، این رقابت میان دودیدگاه است. دیدگاه تهران می‌سنجد که حکومت تا چه مدت می‌تواند کاهش درآمد نفتی، محدودیت تجارت، آسیب به زیرساخت‌ها و فشار نظامی مستمر را تاب بیاورد.دیدگاه واشنگتن می‌سنجد که افکار عمومی آمریکا تا چه مدت قیمت بالای انرژی، اختلال در تجارت، خطر نظامی و رویارویی‌ای را که ظاهراً پایانی ندارد تحمل خواهد کرد. بازگرداندن صادرات کشورهای دوست در خلیج فارس، در حالی که محاصره ساعت ایران را تندتر می‌کند، به واشنگتن زمان بیشتری می‌دهد. پایداری راهبرد به همین وابسته است.

ترتیب اجرای هر توافقی حیاتی خواهد بود. آمریکا نباید در ازای وعده تهران برای بازگشایی تنگه و موکول کردن گفت‌وگو درباره مسائل هسته‌ای به آینده، محاصره را لغو کند، بخش بزرگی از دارایی‌های مسدودشده را آزاد سازد یا اجازه دهد صادرات نفت ایران از سر گرفته شود. چنین کاری اهرم فشار واقعی آمریکا را با تعهداتی برگشت‌پذیر معاوضه می‌کند.

رفع محدودیت‌ها باید مرحله‌به‌مرحله، فقط پس از راستی‌آزمایی و به‌صورتی برگشت‌پذیر انجام شود. ایران ابتدا باید حمله به کشتی‌ها را متوقف کند و در پاک‌سازی خطرهای دریایی همکاری کند. سپس باید دسترسی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را برقرار سازد، درباره اورانیوم غنی‌شده گزارش کامل ارائه دهد و محدودیت‌های قابل اجرا بر غنی‌سازی را بپذیرد. با راستی‌آزمایی این اقدامات، آمریکا می‌تواند به‌تدریج بخشی از محدودیت‌ها را کاهش دهد. محاصره می‌تواند لغو شود، دارایی‌های مسدودشده آزاد شوند و سطح استقرار نیروهای آمریکا کاهش یابد ــ اما نیروها نباید خارج شوند ــ و آن هم فقط پس از برقرار شدن عبور امن دریایی، خنثی‌سازی ذخیره اورانیوم ۶۰درصدی و اجرایی شدن محدودیت‌ها و بازرسی‌های هسته‌ای.

این استدلالی علیه دیپلماسی نیست؛ استدلالی برای دیپلماسیِ ثمربخش است. وضعیت نظامی و محاصره باید ایران را متقاعد کند که تعلل موقعیتش را تضعیف خواهد کرد؛ در عین حال، مسیر دیپلماتیک معتبری باید نشان دهد که پایبندی به تعهدات چگونه می‌تواند به کاهش فشارها بینجامد.

آمریکا باید این جنگ را با توافقی پایان دهد که از هر سه آزمون سربلند بیرون آید و فقط هم‌زمان با اجرای تعهدات ایران، به این کشور امتیاز بدهد. آتش‌بسی که این آزمون‌ها را پشت سر نگذارد، صلح را تضمین نخواهد کرد؛ بلکه هزینه جنگ بعدی را تأمین می‌کند و به آن راه خواهد برد.

آقای پترائوس ژنرال بازنشسته ارتش آمریکا است. او فرماندهی افزایش نیروهای آمریکایی در عراق، فرماندهی مرکزی آمریکا و نیروهای ائتلاف در افغانستان را بر عهده داشته و مدیر سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سیا، بوده است. او رئیس مؤسسه جهانی KKR و بخش خاورمیانه KKR، پژوهشگر دانشگاه ییل و از نویسندگان کتاب «درگیری: سیر تحول جنگ از ۱۹۴۵ تا غزه» است.